i.s.m. Karla Groen, Walter Roosels (E-91勛圖厙, 91勛圖厙) & prof. Jonas Hereijgers (Faculteit Toegepaste Ingenieurswetenschappen, 91勛圖厙)

Inleiding

Het gebruik van digitale toetsen in het hoger onderwijs is de afgelopen jaren sterk toegenomen, vooral sinds de coronaperiode, toen digitaal onderwijs en digitale toetsing noodgedwongen het nieuwe normaal werden. Deze overstap ging aanvankelijk gepaard met beperkte veranderingen in disciplinegebonden toetspraktijken, waardoor digitale toetsing voornamelijk instrumenteel werd ingezet (Bearman et al., 2020; Slade et al., 2022).
Digitale toetsen bieden echter meer mogelijkheden dan het afnemen van evaluaties op afstand of het digitaliseren van papieren toetsen. Ze kunnen het leren van studenten actief ondersteunen en bieden voordelen op het vlak van effici禱ntie, toegankelijkheid en flexibiliteit.
Nu de pandemie achter ons ligt, is het zinvol om stil te staan bij de vraag hoe digitale toetsen optimaal kunnen worden ingezet. In deze onderwijstip lees je wat digitale toetsing inhoudt, welk potentieel ze biedt en met welke aandachtspunten je best rekening houdt.

Wat is digitale toetsing?

���Digitale toetsing is een breed concept. Het omvat alle toetsopdrachten die met behulp van een computer of via het web worden afgenomen (Guardia et al., 2017). Digitale toetsen kunnen zowel formatief als summatief worden ingezet en verschillende vormen aannemen.

Om de mogelijkheden van digitale toetsing helder in kaart te brengen, is het nuttig een onderscheid te maken tussen drie dimensies: de toetsvorm, het doel van de toets en de afnamemodus (St繹dberg, 2012).

Toetsvorm

De toetsvorm verwijst naar het type toetsopdracht (Wegwijs in toetsvormen: een hulpmiddel voor doordachte toetsing, ECHO Onderwijstip, 2026), los van de technologische oplossing of de gebruikte software. Digitale toetsing kan bijvoorbeeld bestaan uit quizzen en korte kennistoetsen, essays en andere schriftelijke opdrachten, digitale portfolio���s, programmeer-, reken- en vertaalopdrachten, projectopdrachten, casussen, educatieve games en simulaties (Conrad & Openo, 2018).

Doel van de toets

Digitale toetsing kan een formatief, summatief of gecombineerd doel hebben. Een digitale meerkeuzetoets kan bijvoorbeeld worden ingezet als oefentoets, waarbij studenten feedback ontvangen en hun leerproces kunnen bijsturen. Diezelfde toetsvorm kan ook worden gebruikt als examen waarvan de score meetelt voor het eindresultaat.

Omdat digitale toetsen op uiteenlopende manieren kunnen worden ingezet, is het belangrijk vooraf te bepalen welke functie de toets zal vervullen (St繹dberg, 2012). Het beoogde doel heeft immers gevolgen voor onder meer de vraagtypes, de feedback, de timing en de manier waarop de resultaten worden gebruikt.

Afnamemodus

De afnamemodus verwijst naar de manier waarop en de plaats waar de toets wordt afgenomen. Digitale toetsing kan online plaatsvinden, bijvoorbeeld op afstand, maar ook offline of op de 91勛圖厙. Bij een digitale toets op de 91勛圖厙 maken studenten gebruik van computers in 矇矇n of meerdere lokalen of op verschillende locaties.

Voor de afname van digitale toetsen kunnen docenten gebruikmaken van het digitale toets- of leerplatform van hun instelling, zoals Blackboard of Canvas. Daarnaast zijn gespecialiseerde commerci禱le toetssystemen beschikbaar, zoals AlephQ en Ans. Deze systemen bieden vaak extra mogelijkheden voor complexere toetsvormen en geavanceerde functionaliteiten.

Waarom digitaal toetsen?

Feedback

Digitale toetsomgevingen maken het mogelijk om studenten snel, en soms zelfs onmiddellijk, feedback te geven. Vooral automatische correctie en geautomatiseerde feedback dragen hieraan bij en kunnen tegelijk de administratieve werklast voor docenten verminderen (Parker, 2023). Studenten krijgen daardoor sneller inzicht in hun prestaties en leerbehoeften. Ze kunnen nagaan welke onderdelen van de leerstof ze nog onvoldoende beheersen en hun leerproces daarop afstemmen (Joshi et al., 2020; Ghouali et al., 2020; Feedback matters, ECHO Onderwijstip, 2022). Dit is vooral waardevol wanneer digitale toetsen formatief worden ingezet (Ion & Mercader, 2024; Garcia et al., 2024).

Een digitale toets kan studenten bijvoorbeeld de mogelijkheid bieden om een toets opnieuw af te leggen. Wanneer je werkt met een vragenpool, kunnen bij een volgende poging andere vragen worden aangeboden. Zo cre禱er je extra oefenkansen zonder dat studenten telkens exact dezelfde toets maken en zonder dat je voor elke poging opnieuw individuele feedback moet voorzien.

Geautomatiseerde feedback vraagt wel een grondige voorbereiding. Als docent bepaal je vooraf welke feedback studenten ontvangen en hoe deze wordt vormgegeven. Bovendien is automatische correctie niet voor elk vraagtype geschikt. Sommige vragen lenen zich goed voor automatische beoordeling, terwijl andere opdrachten een beoordeling door de docent vereisen. Omdat geautomatiseerde feedback vaak beperkt blijft tot algemene informatie, is het belangrijk na te gaan of deze volstaat of moet worden aangevuld met gerichte, individuele feedback.

Leerdata

Een belangrijk voordeel van digitale toetsing is dat in korte tijd omvangrijke en gedetailleerde gegevens kunnen worden verzameld (Kaspi & Venkatraman, 2023). Het gaat daarbij niet alleen om de gegeven antwoorden, maar ook om gegevens zoals de tijd die studenten aan een vraag besteden, antwoordpatronen en terugkerende knelpunten in het leerproces (Didmanidze et al., 2023).

Deze informatie kan worden gebruikt om leerervaringen verder te personaliseren, studenten die moeilijkheden ondervinden tijdig te identificeren en passende didactische strategie禱n te ontwikkelen (Anastasopoulou et al., 2024). Digitale toetsomgevingen kunnen bijvoorbeeld zo worden ingesteld dat een volgende toets pas beschikbaar wordt nadat eerdere toetsen zijn afgelegd. Ook kunnen automatisch berichten worden verstuurd naar studenten die een bepaalde score behalen, zodat zij gericht kunnen worden opgevolgd.

Daarnaast kunnen statistische analyses patronen zichtbaar maken, bijvoorbeeld wanneer studenten oefeningen consequent maken maar toch zwak blijven presteren. Dergelijke inzichten kunnen aanleiding geven tot meer gepersonaliseerde leertrajecten die inspelen op de sterktes en ontwikkelpunten van studenten en mogelijke studieproblemen helpen voorkomen (Parker, 2023; Bagunaid et al., 2022). Tegelijk kunnen docenten deze analyses gebruiken om hun onderwijs te verfijnen. Wanneer bijvoorbeeld blijkt dat veel studenten moeite hebben met een bepaald concept, kan dit onderwerp opnieuw worden behandeld en verder worden uitgediept (Ngema, 2024).

Toegankelijkheid en flexibiliteit

Digitale toetsen kunnen de toegankelijkheid en flexibiliteit van het toetsproces vergroten. Ze kunnen worden aangepast aan de behoeften van studenten met een functiebeperking, bijvoorbeeld door ondersteuning van tekst-naar-spraak, schermlezers, aanpasbare lettergroottes, contrastrijke weergaven en alternatieve invoermethoden (Ngema, 2024; Laamanen et al., 2021; Nacheva-Skopalik & Green, 2020). Wanneer toetsen online of op verschillende locaties worden georganiseerd, kunnen bovendien fysieke drempels worden verlaagd. Voor online toetsen kunnen browsergebaseerde systemen daarbij een geschikte keuze zijn, omdat zij de hardwarevereisten beperken en de toegankelijkheid kunnen bevorderen.

Ook de mogelijkheid om, binnen de organisatorische en didactische randvoorwaarden, zelf het tijdstip en de locatie van de toetsing te kiezen, kan de toegankelijkheid vergroten, bijvoorbeeld voor werkstudenten. Studenten kunnen hun kennis en vaardigheden dan aantonen op een manier die beter aansluit bij hun persoonlijke situatie en het moment waarop zij het best presteren (Bagunaid et al., 2022).

Digitale toetsing biedt zo mogelijkheden om tegemoet te komen aan uiteenlopende studentenbehoeften. Ze kan ervoor zorgen dat meer studenten, ongeacht hun fysieke of cognitieve mogelijkheden, volwaardig aan de toets kunnen deelnemen en gelijke kansen krijgen om hun prestaties te tonen (Alruwais, 2018; St-Onge et al., 2021; Ngema, 2024; ).

Om dit potentieel optimaal te benutten, is het belangrijk om al tijdens het ontwerp en de organisatie rekening te houden met diverse ondersteuningsbehoeften. Functies zoals tekst-naar-spraak en schermlezers kunnen studenten met een functiebeperking ondersteunen (). Zorg er daarom voor dat alle toetsinhoud, inclusief tekst in afbeeldingen, toegankelijk is voor schermlezers (Nacheva-Skopalik & Green, 2020).

Bij toetsen voor grote studentengroepen is het bovendien aangewezen vooraf na te gaan of voldoende ondersteunende middelen beschikbaar zijn, zoals licenties voor ondersteunende software en koptelefoons. Houd bij online toetsen ook rekening met de apparatuur waarover studenten beschikken en met de compatibiliteit daarvan met het gebruikte toetssysteem. Door deze praktische randvoorwaarden tijdig in kaart te brengen en waar nodig alternatieven of ondersteuning te voorzien, verklein je verschillen in toegang tot de toets (Ngema, 2024).

Aandachtspunten


Betrouwbaar, eerlijk en valide toetsen

Ook bij digitale toetsing blijven dezelfde kwaliteitscriteria gelden als bij andere toetsvormen: de toets moet betrouwbaar, eerlijk, valide en transparant zijn (Kwaliteitsvol toetsen, ECHO Onderwijstip, 2024).

Houd daarom bij het ontwerp en de organisatie rekening met de gekozen afnamemodus. Bij online toetsen is het bijvoorbeeld belangrijk om de technische infrastructuur, de internetverbinding en de compatibiliteit met verschillende toestellen vooraf te testen en een oplossing te voorzien voor mogelijke technische problemen. Een offline digitale toets vermindert de afhankelijkheid van een internetverbinding, maar vraagt dan weer om voldoende geschikte ruimtes en apparatuur (Krans et al., 2022; Ningsih, 2024).

Besteed daarnaast voldoende aandacht aan de kwaliteit en formulering van de toetsvragen. In een digitale toets worden antwoordvelden vooraf geprogrammeerd. Denk daarom na over de vraag of de gekozen antwoordstructuur onbedoeld een bepaalde oplossingsstrategie suggereert, bijvoorbeeld wanneer studenten tussenresultaten moeten invullen.

Voorzie studenten van duidelijke instructies en adequate ondersteuning bij het gebruik van het toetssysteem. Dat draagt bij aan een vlot verloop van de toets en helpt onnodige stress te voorkomen.

Wanneer studenten tijdens een online toets toegang hebben tot bronnen of het internet, is het bovendien belangrijk om de beschikbare tijd zorgvuldig af te stemmen op de toetsdoelen en de toegestane hulpmiddelen. Dit aandachtspunt geldt echter niet uitsluitend voor online toetsen. Ook bij een papieren openboekexamen moet rekening gehouden worden met de tijd die studenten nodig hebben om informatie te raadplegen en toe te passen. De centrale vraag blijft steeds of de gekozen toetsvorm en de praktische voorwaarden studenten voldoende kansen bieden om de beoogde kennis en vaardigheden aan te tonen.

Integriteit en beveiliging

Het bewaken van academische integriteit is een belangrijk aandachtspunt bij digitale toetsing. De eenvoudige toegang tot online informatie kan plagiaat en fraude in de hand werken, vooral bij online toetsen, maar ook bij offline toetsen wanneer netwerktoegang onvoldoende wordt gecontroleerd. Daarnaast vraagt digitale toetsing aandacht voor identiteitsverificatie en het voorkomen van ongeoorloofde samenwerking.

Ook technische problemen, zoals een instabiele internetverbinding, softwarefouten of hardwarestoringen, kunnen het toetsproces verstoren. Het is daarom belangrijk om duidelijke procedures uit te werken voor dergelijke situaties, zodat technische problemen niet leiden tot een ongerechtvaardigd voordeel, bijvoorbeeld in de vorm van extra tijd of bijkomende kansen (Ngema, 2024).

Proctoringsoftware wordt soms naar voren geschoven als mogelijke oplossing, maar het gebruik ervan vraagt een zorgvuldige afweging. Proctoring kan de genoemde risico���s niet altijd volledig ondervangen en roept bovendien ethische en privacygerelateerde vragen op. Daarnaast stelt deze technologie hoge eisen aan de stabiliteit van de netwerkverbinding en de beschikbare apparatuur (Ghimire & Khanal, 2022).

Besteed daarom ook aandacht aan de privacy en beveiliging van studentgegevens en bescherm deze tegen onderschepping en datalekken, bijvoorbeeld door gebruik te maken van encryptie (Anastasopoulou et al., 2024). Institutionele infrastructuur is aangeraden en een must in een summatieve setting, omdat zij meer controle mogelijk maakt over netwerktoegang, gebruikte applicaties en de hardwarevereisten. Daarnaast maakt zij zowel fysieke als digitale vormen van toezicht mogelijk, bijvoorbeeld met classroommanagementsoftware zoals Avidanet, NetSupport School of Veyon.

Aan de slag 

Kiezen voor digitale toetsing is in de eerste plaats een didactische keuze. Sta daarom, net als bij toetsing in het algemeen, eerst stil bij wat je met de toets wil bereiken. De volgende vragen kunnen daarbij als leidraad dienen (Bearman et al., 2023):

  • Wat zijn de eindcompetenties of leerdoelen van het opleidingsonderdeel? In welke mate sluit het gebruik van digitale technologie aan bij deze doelen? 
  • Op welke manier kan digitale technologie het toetsontwerp versterken? Maakt de technologie toetsactiviteiten mogelijk die zonder digitale middelen niet of moeilijk haalbaar zijn?
  • Welke mogelijke nadelige gevolgen zijn verbonden aan het gebruik van digitale technologie? Hoe kun je deze risico���s binnen het toetsontwerp beperken of opvangen?

Ga vervolgens na welke toetsvormen beschikbaar zijn binnen het digitale platform van je instelling en welke daarvan het best aansluiten bij de doelstellingen van de toets. Bespreek je idee禱n met een collega of onderwijsondersteuner met expertise in digitale toetsing en volg indien nodig een opleiding.

Wanneer een bepaalde toetsvorm op papier niet haalbaar lijkt, betekent dat immers niet noodzakelijk dat je ervan moet afzien. Digitale technologie kan mogelijkheden bieden om de toets anders vorm te geven of fundamenteel te herdenken.

Beschouw de invoering van digitale toetsing ten slotte als een leerproces, zowel voor jezelf als voor je studenten. Zet digitale toetsen daarom niet uitsluitend summatief, maar ook formatief in. Zo krijgen studenten de kans om de toetsvorm vooraf uit te proberen en vertrouwd te raken met de praktische en technologische aspecten ervan. Je kunt bijvoorbeeld een eerdere toets hergebruiken als oefentoets, zodat studenten kunnen oefenen met inloggen en met de manier waarop de toets wordt afgelegd.

Voor jou als docent vraagt de ontwikkeling van digitale toetsen aanvankelijk mogelijk meer tijd. Bij voldoende grote studentenaantallen wordt deze investering op termijn echter doorgaans gecompenseerd door een aanzienlijke vermindering van de correctietijd.

Meer weten?

ECHO-tips :

Voor 91勛圖厙 personeel:

(na inloggen)

Literatuur

Alruwais, N. (2018). Advantages and challenges of using e-assessment. International Journal of Information and Education Technology, 8, 34���37.

Anastasopoulou, E., et al. (2024). The impact of digital technologies on formative assessment and the learning experience. Technium Education and Humanities, 10, 115���126.

Bagunaid, W., Chilamkurti, N., & Veeraraghavan, P. (2022). AISAR: Artificial intelligence-based student assessment and recommendation system for e-learning in big data. Sustainability, 14, 10551.

Bearman, M., Boud, D., Ajjawi, R. (2020). New Directions for Assessment in a Digital World. In: Bearman, M., Dawson, P., Ajjawi, R., Tai, J., Boud, D. (eds) Re-imagining University Assessment in a Digital World. The Enabling Power of Assessment, vol 7. Springer, Cham.

Bearman, M., Nieminen, J. H., & Ajjawi, R. (2023). Designing assessment in a digital world: An organising framework. Assessment & Evaluation in Higher Education, 48(3), 291-304.

Conrad, D., & Openo, J. (2018). Assessmentstrategies for online learning: engagement and authenticity. Athabasca University Press.

Didmanidze, I., Tavdgiridze, L., Zaslavskyi, V., Khasaia, I., Dobordginidze, D., & Olga, Y. (2023). The impact of digital technologies in education. In 2023 13th International Conference on Dependable Systems, Services and Technologies (DESSERT) (pp. 1���7). IEEE.

Garcia, R., Elaijan, M., Macaballug, R., & Perez, E. (2024). Remote assessment of learning during the pandemic: Junior high school teachers' experiences. International Journal of Evaluation and Research in Education, 13, 731���741.

Ghimire, S., & Khanal, J. (2022). Experiences of university staff in online proctored examination: A phenomenological study. Educational Research, 1, 1���5.

Ghouali, K., Benmoussat, S., & Ruiz-Cecilia, R. (2020). E-assessment on the spotlight: Present and future prospects. ReiDoCrea: Revista electr籀nica de investigaci籀n Docencia Creativa, 9, 52���62.

Guardia, L., G. Crisp, and I. Alsina. 2017. ���Trends and 91勛圖厙s of e-Assessment to Enhance Student Learning in Higher Education.��� In Innovative Practices for Higher Education Assessment and Measurement, edited by Elena Cano and Georgeta Ion, 36���56. IGI Global.

Ion, G., & Mercader, C. (2024). D-Eva programme: Supporting academics to use digital tools for students��� assessment. In [no title provided] (pp. 225���240).

Joshi, A., Virk, S., Saiyad, S., Mahajan, R., & Singh, T. (2020). Online assessment: Concept and applications. Journal of Research in Medical Education & Ethics, 10, 49���59.

Kaspi, S., & Venkatraman, S. (2023). Data-driven decision-making (DDDM) for higher education assessments: A case study. Systems, 11, 306.

Krans, N., Ammar, A., Nymark, P., Willighagen, E., Bakker, M., & Quik, J. (2022). FAIR assessment tools: Evaluating use and performance. NanoImpact, 27, 100402.

Laamanen, M., Ladonlahti, T., Uotinen, S., Okada, A., Baneres, D., & Kocdar, S. (2021). Acceptability of the e-authentication in higher education studies: Views of students with special educational needs and disabilities. International Journal of Educational Technology in Higher Education, 18, 4.

Nacheva-Skopalik, L., & Green, S. (2016). Intelligent Adaptable e-Assessment for Inclusive e-Learning. International Journal of Web-Based Learning and Teaching Technologies, 11, 1, 21���34.

Ngema, D. (2024). A critical review of the purposes and authenticity of e-assessment policies and practices. Open Books and Proceedings, 134���153.

Ningsih, W. (2024). Lecturers' perceptions of the use of e-evaluation in assessing the academic achievement of students of the Islamic Religious Education 91勛圖厙 Program. Journal of Islamic Education, 5, 74���97.

Parker, O. (2023). Cloud computing and AI in education: Revolutionizing personalized learning while ensuring data security.

Slade, C., Lawrie, G., Taptamat, N., Browne, E., Sheppard, K., & Matthews, K. (2022). Insights into how academics reframed their assessment during a pandemic: Disciplinary variation and assessments as afterthought. Assessment and Evaluation in Higher Education, 47(4), 588���605.

St繹dberg, U. (2012). A research review of e-assessment. Assessment & Evaluation in Higher Education, 37(5), 591���604.

St-Onge, C., Ouellet, K., Lakhal, S., Dub矇, T., & Marceau, M. (2021). COVID-19 as the tipping point for integrating e-assessment in higher education practices. British Journal of Educational Technology, 53.