Een Middelnederlands mysticus
Jan van Ruusbroec (1293-1381) is volgens de Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde (KANTL) na Anne Frank de meest vertaalde Nederlandstalige auteurs. Zijn werk werd vertaald in onder andere het Frans, het Spaans, het Portugees, het Engels, het Duits, en recent verscheen er zelfs een Japanse vertaling.
Ruusbroec was als geestelijke actief in het middeleeuwse hertogdom Brabant. In 1317 werd hij benoemd als kapelaan van de collegiale kerk van Sint-Michiel en Sint-Goedele. Net 50 geworden trok Ruusbroec in 1343, samen met zijn oom Jan Hinckaert (†1355) en Vrank van Coudenberg (†1368), weg uit de Brusselse drukte. Dankzij Vranks connectie met de Brabantse hertog Jan III kreeg het drietal een kluis en landerijen in Groenendaal, gelegen in het Zoniënwoud. Ze richtten een kapel op voor de overleden echtgenote van de hertog en vormden samen een kleine religieuze gemeenschap. In 1350 namen de drie geestelijken de regel van Augustinus aan en groeide de gemeenschap van reguliere kanunniken gestaag. Terwijl Vrank van Coudenberg als proost verantwoordelijk was voor het bestuur van de proosdij, waakte Ruusbroec als prior over het geestelijk leven van zijn medebroeders. In het begin van de 15e eeuw vormde het klooster van Groenendaal een kapittel met vijf andere kloosters in het Zoniënwoud, waarover Groenendaal de leiding kreeg, vooraleer het in 1412 in het kapittel van Windesheim werd opgenomen. Tijdens de turbulente Franse jaren werd het klooster in 1795 definitief opgeheven.
Ruusbroec schreef 11 mystieke traktaten en vele brieven (waarvan hooguit een achttal worden bewaard). Bijzonder is dat alle teksten uitsluitend in de volkstaal werden opgesteld en zich zowel tot geestelijken als tot leken richten. Ook typerend is dat Ruusbroec de opgang in het mystieke leven volgens het werkende, het innige en het godschouwende leven beschrijft. Die driedeling werkt hij het helderst uit in zijn hoofdwerk Die geestelike brulocht.
Door toedoen van de ruime verspreiding van zijn werk en van zijn reputatie als begenadigd contemplatief genoot Ruusbroec reeds tijdens zijn leven bijzonder aanzien in contemplatieve kringen. In de vijftiende eeuw kende de Roermondse kartuizer Dionysius de Kartuizer hem de eretitel doctor admirabilis toe, die nadien als bijnaam “de Wonderbare� is blijven voortleven. De gedachtenis aan Ruusbroec werd in het klooster van Groenendaal gedurende vele eeuwen levendig gehouden. Na een eerste poging in de 17e eeuw lukte het de Belgische Kerk in 1908 om de Brabantse mysticus in Rome zalig te laten verklaren. Sinds 1925 zetten Vlaamse jezuïeten zich in om zijn werk opnieuw uit te geven en de wetenschappelijke studie ervan te promoten.
Wat is mystiek?
Mystiek is een van de meest ongrijpbare dingen binnen de literatuur- en godsdienstwetenschappen. In de werpt prof. emeritus Rob Faesen meer licht op het concept.